ديگر نمىتوانيم در خصوص اين آيه فعل ماضى را براى تحقق و حدوث بدانيم ، هر چند كه همه جا براى تحقق و حدوث باشد . در پاسخ مىگوئيم : همين كه افراد امتى در عصرى از اعصار عملى را انجام دهند و بقيه افراد هم به عمل آنان راضى باشند و اين فعل بعض و رضايت بعض ديگر در اعصار بعدى هم جارى شود ، كافى است كه اين فعل را به همه امت چه گذشته اش و چه آينده اش نسبت بدهيم ، هم چنان كه مىبينيم قرآن كريم يهود را بطور كلى مورد توبيخ قرار مىدهد به اينكه شما انبيا را كشتيد و آزار كرديد و شما از امتثال اوامر خداى سبحان استكبار داريد و دستورات رسولان خدا را گردن نمىنهيد و شما آيات كتاب خدا را تحريف مىكنيد با اينكه يهوديان عصر نزول قرآن هيچ يك از اين كارها را نكرده بودند ولى همين كه به كرده گذشتگان خود راضى بوده‌اند ، كافى است كه قرآن كريم نسبت اعمال نامبرده را به ايشان هم بدهد . پس اگر بگوئيم : مراد قرآن از « الذين كفروا » عموم يهود است ، به خاطر كفرى كه نياكان آنها مرتكب شدند . و مرادش از « الذين اتبعوا » مطلق نصارا است ، باز به خاطر اتباعى كه نياكانشان از عيسى ع داشتند ، درست گفته‌ايم ، البته ايمان نياكانى از ايشان كه ايمانشان مرضى خدا و اتباع از حق بود ، نه ايمان آنهايى كه قائل به تثليث شدند و نه ايمان نصاراى معاصر با رسول خدا ص ، چون بعد از ظهور اسلام وظيفه ايمانى نصارا پيروى از رسول اسلام و ايمان به دعوت او بود و آنهايى كه از پذيرفتن دعوت آن جناب سرباز زدند ، در حقيقت ايمانشان به مسيح ع هم ايمانى دروغى و غير مرضى بود . پس مراد از آيه شريفه مورد بحث اين شد كه خداى تعالى نصارا را ( يعنى آنهايى را كه نياكانشان به عيسى ع ايمان داشتند ) بر يهود ( يعنى آنهايى كه نياكانشان به عيسى ع كافر شدند و عليه آن جناب توطئه كردند ) تفوق و برترى خواهد داد . و غرض در اين مقام ، بيان اين معنا است كه سخط الهى و عذاب او بر قوم يهود نازل خواهد شد و عذاب و مكر الهى بر آنان شدت خواهد گرفت و اين معنا با گفتار سابق ما منافات ندارد كه گفتيم مراد از اتباع ، اتباع بر حق است ، به دليل آن استظهارى كه در اول كلام كرديم و بر كسى پوشيده نيست . مؤيد اين معنا تغيير اسلوب كلام در آيه بعدى است كه مىفرمايد : * ( « وَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحاتِ . . . » ) * ، براى اينكه اگر منظور از جمله : * ( « الَّذِينَ اتَّبَعُوكَ » ) * اهل حق و نجات از نصارا و مسلمين بود ، و تنها مىخواست به اهل نجات از نصارا و مسلمين اشاره كند ، بهتر اين بود كه بفرمايد : « و اما الذين اتبعوك فيوفيهم اجورهم » و سياق را تغيير نمىداد ، پس از اينكه سياق